Google, HTML5, VP8, Flash ve internet üzerine…

Merhabalar,

Uzun zamandır yazmıyordum, sonunda yazmamı gerektirecek bir gelişme oldu. Bir şeyler söyleme ihtiyacımı şu ana kadar microblogging üzerinden atabiliyor olsam da bu 3-5 tweet’e sığmayacak kadar geniş bir konu olduğundan burada aktarmam gerektiğini düşündüm.

Konu internet. Sonunda YouTube yasağı kalktı, ama konu bu değil. (O konuda da söyleyeceklerim var ama belki başka zamana.) Konu, YouTube’un kullandığı Flash eklentisi. Belki pek çoğumuz bilmez, bir zamanlar YouTube video oynatıcı olarak Flash eklentisi kullanmıyordu. Bu, Google tarafından satın alınmadan çok çok önceydi ve o zamanlar video göstermek için HTML’in etiketini kullanarak eklediği video tarayıcıda Windows Media Player ya da hangi eklenti etkinse onunla açılıyordu.

Gün geldi, Adobe —ya da satın alınmadan önceki sahibi Macromedia— o zamana kadar temel olarak web tabanlı animasyon amacıyla kullandığı Flash’a video oynatma desteği ekledi. Ve internet tarihinde  belki de dönüm noktası sayılabilecek bir şey oldu bu. YouTube başta olmak üzere bir sürü video sitesi türedi, internetten video oynatmak için daha iyi bir seçenek olmadığı için Flash eklentisi yaygınlaştı ve bir noktada tekelleşti.

Ne yazık ki Flash eklentisi çok da iyi bir eklenti değildi. İşletim sisteminden işletim sistemine değişen özellikleri vardı; sık sık çökme alışkanlığına sahipti ve sistem kaynaklarını kullanma konusunda da pek saygılı sayılmazdı. İnternette de Flash’ın yaygınlaşması ve internetin hızlanması nedeniyle daha kaliteli videoların konması nedeniyle video izlemek bizim için bir çile olmaya dönüştü.

İşin bir de yazılımsal etik boyutu var ki, Flash’ın kapalı kaynak kodlu olması pek çok sıkıntı yaratıyordu. Ve ne yazık ki bu konuda yapılabilecek pek bir şey yoktu. 2009 Haziran’ında Adobe, kapalı Flash biçiminin bazı özelliklerini (specification) yayımladı. Ama bu yine de Flash’ın yerine konacak bir şey yapılması için yeterli değildi.

Sonra, 2008 yılında bir şey oldu. HTML5 diye bir şeyin ilk taslağı yayınlandı. Peki neydi bu? Adobe Flash’ın yaptığı çoğu şeyi, belki fazlasını bir eklentiye gerek duymadan yapabilecek bir web standardıydı. Web animasyonları ve Flash oyunlar gibi etkileşimli uygulamaları doğrudan tarayıcıyı kullanarak yapabilmeyi vaat ediyordu. Daha da önemlisi, <video> gibi basit bir etiket kullanarak, yine doğrudan tarayıcı tarafından çalıştırılan ve bilgisayarı daha az yoran bir standart getiriyordu.

Ancak ne yazık ki bu gelişmeyle her şey toz pembe olmamıştı. Çünkü iş video olunca konu bir şekilde codec’lere geliyordu. Ve ne yazık ki piyasada özgür yazılım codec’lerden daha fazla sahipli codec’ler vardı. Özgür codec’ler ise bunların yerini tutmuyordu kalite olarak. XIPH adlı organizasyonun geliştirdiği Theora codec’i, H264 kadar iyi bir kaliteye ulaşamadığı için web yine kapalı standartlara mahkumdu. Hem de Mozilla’nın 100.000 dolarlık bağışına rağmen.

H264 codec’i kalite olarak iyiydi ancak işlemciyi yoran bir codec’ti yine kendisi, video izlerken arada bir Flash eklentisi çalışmasa bile takılmalara maruz kalmak durumundaydık hâlâ. Ağustos 2009′da, Google’ın On2 şirketini satın aldığı duyuldu. On2; Theora codec’inin türetildiği VP3 adlı codec’i özgür yazılım olarak açan şirketti. Yeni codec’leri VP8′i çıkardıktan sonra eskisini halka açmışlardı bir nevi. Bu olayın üstüne Özgür Yazılım Derneği, Google’a açık bir mektup yazdı. İnterneti kurtarmak için VP8′i özgür yazılım olarak lisanslayın, herkes mutlu olsun dediler.

Mayıs 2010′da mutlu haber duyuldu ve Google, I/O konferansında VP8 codec’ini BSD lisansıyla lisansladığını açıkladı. Bugün Ubuntu’mu güncellerken libvpx0 adlı bir kütüphane yüklendiğini gördüğümde, mutlu haberin bize kadar ulaşmış olduğunu fark ettim. Ve görünüşe göre Chrome dışında Opera da bu video codec’ini destekliyor. Firefox ise yakında çıkacağını umduğumuz 4.0 sürümünde destekleyecek. Internet Explorer’dan ise tabii ki haber yok. Şimdi elimizde WebM adlı bir özgür dosya biçimi var.

Sevinmek için erken davranmamamızı gerektirecek birkaç durum var yine de. YouTube WebM’e geçmiş olsa da, HTML5 video denemeleri yapan diğer Dailymotion, Vimeo gibi sitelerin geçmesi öyle hemen olmayabilir. Arşivlerinde H264 ya da Theora’ya çevrilmiş videoları şimdi de WebM’e çevirmek için pek de acele etmek istemeyebilirler. Bu yine sabırla beklenebilecek bir şey, ama VP8 codec’inin özgür yazılıma çevrildiğini söylerken bir şeyi atlamış olabilirim. BSD lisansının yanı sıra birkaç da patent koymuş ne yazık ki Google.

Peki bu ne demek oluyor? VP8 özgür yazılım mı değil mi? Ya da önceden kullandığımız sahipli codec’ler ya da eklentilerden farkı olacak mı? Bu ne yazık ki kesin bir yanıtı olmayan bir tartışma konusu, ama Özgür Yazılım Derneğinin bu konuyu böyle bırakacağını düşünmek büyük hata olur. Önceki deneyimlere de bakarsak, ilk çıktığında bazı kısımları özgür olmayan Android işletim sisteminin sonunda tüm kaynak kodunu özgürleştirmişti Google. Bu konuda da özgürlüğün yanında olmayacağını düşünmek için herhangi bir neden yok.

Sonuç olarak, artık elimizde özgür bir codec var ve büyük video sitelerinin de sahiplenmesiyle sonunda internetin kısıtlayıcı lisans ve patentlerin boyunduruğundan kurtulacağını öngörebiliriz. Bu sayede de ister telefondan, ister bilgisayardan, ister netbook’tan girelim; her ortamda aynı ve kararlı çalışacağından emin olabileceğimiz standartlar kullanıyor olacağız. Eh, bu gelişmeler hepimize hayırlı uğurlu olsun.

Kaynakça:

Giz Explains: Why HTML5 Isn’t Going to Save the Internet

The History of HTML5

Mozilla Donates $100K To the Ogg Project

Google Acquires On2 For $106 Million

Open letter to Google: free VP8, and use it on YouTube

Google opens VP8 codec, aims to nuke H.264 with WebM

HTML5 Video supporting browsers on Wikipedia

WebM supporting services on Wikipedia

WebM: Missing The Assurances Open Source Needs?